Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Olsztynie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Rafał Kubicki
Protokolant:	sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa E. J. i J. J. (1)

przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W.

o ustalenie i zapłatę z żądaniami ewentualnymi ustalenia i zapłaty

I.  ustala, że zawarta między powodami a Bankiem (...) Spółką Akcyjną w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego) „umowa nr (...) (...) w złotych” z dnia 29 grudnia 2005 r. w brzmieniu nadanym „Aneksem nr (...) z dnia 6 lutego 2006 r. do umowy nr (...) (...) w złotych” jest nieważna,

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 124 658,58 zł (sto dwadzieścia cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt osiem złotych pięćdziesiąt osiem groszy)
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty,

III.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6417 zł (sześć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia
o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt: I C 920/24

UZASADNIENIE

Powodowie E. J. i J. J. (1) pozwem wniesionym przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. ostatecznie wnieśli
o ustalenie, że umowa o (...) nr (...) z dnia 29.12.2005 r. indeksowany do (...), zawarta pomiędzy powodami a pozwanym bankiem, w brzmieniu nadanym aneksem dnia 06.02.2006 r. jest nieważna i nie wiąże powodów oraz o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 124 658,58 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczeń spełnionych przez powodów w okresie od 29.12.2005 r. do 24.09.2023 r., na podstawie w/w umowy (...) z uwagi na jej nieważność. Ewentualnie wnieśli o ustalenie bezskuteczności wobec nich postanowień: § 1 pkt 4
i § 3 pkt 1 umowy w brzmieniu nadanym aneksem z 06.02.2006 r. oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 37 053, 04 zł tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych we wskazanej wysokości, niż rzeczywiście powodowie winni spłacić w okresie od dnia 29.12.2005 r. do dnia 24.09.2023 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty; ewentualnie ustalenie, że aneks z 6.02.2006 r do umowy jest w całości od początku nieważny i zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 37 053, 04 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego w okresie od 29.12.2005 r. do 24.09.2023 r. jako świadczeń nienależnych z uwagi na bezwzględną nieważność aneksu w całości.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że w dniu 6 lutego 2006 r. strony zawarły aneks nr (...) do Umowy (...) nr (...) sporządzonej w dniu 29.12.2005 r., na mocy którego nastąpiło przewalutowanie (...) z waluty polskiej na walutę wymienialną (...) według kursu kupna waluty tabeli kursów walut obowiązującej w (...) S.A. tego dnia. Dodatkowo aneksem zmieniono oprocentowanie (...). Pozostałe warunki umowy pierwotnej pozostały bez zmian. W ocenie powodów umowa zmieniona aneksem zawiera niedozwolone klauzule waloryzacyjne, więc jest sprzeczna z przepisami prawa cywilnego i prawa bankowego w stopniu skutkującym jej nieważnością a przynajmniej bezskutecznością postanowień kształtujących mechanizm waloryzacji.

Pozwany (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości. Zaprzeczył wszelkim twierdzeniom powodów zawartym w pozwie i zakwestionował roszczenia co do zasady, jak i co do wysokości. Wskazał, że stosunek prawny łączący strony ma na tle innych umów o kredyt denominowany wyjątkowy charakter, albowiem najpierw strony zawarły umowę (...) w PLN, pozwany dokonał wypłaty (...) w walucie PLN, zaś powód spłacał kolejne raty w walucie w PLN. Następnie powód dokonał przewalutowania (...) z PLN na (...), przy którym strony wprost wskazały wysokość datę kursu wymiany waluty znajdującego zastosowanie do przewalutowania oraz kwotę (...) po przewalutowaniu w (...) a na potrzeby dalszego wykonywania umowy przyjęły jednoznaczny sposób spłaty przez powoda swojego zadłużenia. Postanowienia aneksu o przewalutowanie w sposób precyzyjny wskazywały wysokość salda (...) w (...) jakie zostało ustalone w wyniku przewalutowania (...), datę kursu kupna z dnia jego przewalutowania, a więc kurs jaki został zastosowany do przewalutowania. Zarzuty pozwu nie przystają do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Wobec treści Aneksu
o przewalutowanie nie sposób bowiem stawiać zarzutów dotyczących nieokreśloności świadczenia czy braku wiedzy konsumenta co do kursu, który znajdzie zastosowanie do wymiany. Nawet jeśliby uznać sam Aneks za nieważny (do czego jednak nie ma podstaw), to strony nadal byłyby związane Umową Kredytu w jej pierwotnym brzmieniu. Ponadto pozwany zaprzeczył wszelkim twierdzeniom, okolicznościom
i faktom wskazanym przez powoda, których pozwany wyraźnie nie przyznał, w tym
w szczególności temu, że: Umowa Kredytu zmieniona Aneksem zawiera niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c., które są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy powoda jako konsumenta; postanowienia Umowy Kredytu w brzmieniu zmienionym Aneksem nierównomiernie rozkładają między stronami wynikające z niej ryzyko; powód posiada interes prawny w żądaniu ustalenia dochodzonego pozwem; Postanowienia umowne na warunkach przyjętych przez strony w aneksie na przewalutowanie nie były przedmiotem wzajemnych negocjacji
i nie były z powodami uzgodnione indywidualnie; Aneks na przewalutowanie stanowił część wzorca umownego stosowanego przez pozwanego; Zawarta zatem przez małżeństwo J. umowa nie zawiera postanowień dotyczących zasad przeliczania kwoty (...) i rat (...) na złote w oparciu o kursy (...), co było ustalane jednostronnie i w niejasny sposób przez (...) (s. 5 pozwu) - w sytuacji gdy strony pierwotnie zawarły Umowę Kredytu złotowego, w której nie było w ogóle potrzeby określać w umowie zasad przeliczania kwoty oraz rat (...) z uwagi na fakt, że kredytobiorca pierwotnie zawarł umowę (...) w złotych i w tej walucie kredyt został w całości wypłacony; w okresie wykonywania Umowy (...) Bank pobrał od powoda jakiekolwiek nienależne świadczenia, w szczególności w kwocie 124.658,58 PLN bądź 37.053,04 PLN.

Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia

Dnia 29.12.2005 r. strony zawarły umowę (...) w złotych nr (...). Celem finansowania (...) było nabycie (...) położonego w O.. (...) udzielił powodom (...) w kwocie 88 741,19 PLN, a kredytobiorcy zobowiązali się do jego wykorzystania zgodnie
z umową (§ 1 ust. 1 i 3 umowy). Z tytułu udzielonego (...), (...) pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję przygotowawczą w wysokości 878,63 (§ 2 ust. 1 umowy). Stosownie do § 2 ust. 3 umowy, kredyt miał zostać wypłacony jednorazowo bezgotówkowo na rzecz zbywcy nieruchomości. Oprocentowanie (...) zostało ustalone jako zmienne i ustalone w oparciu o stopę referencyjną 6M WIBOR, zaokrągloną do drugiego miejsca po przecinku, obowiązującą w banku w dniu podpisania umowy (...), a w okresie kredytowania – w pierwszym dniu kolejnego okresy stabilizacji oprocentowania oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 0,5 punktu procentowego a po upływie jednego roku od podpisania umowy – 1,20 p.p. Oprocentowanie zostało ustalone na dzień zawarcia umowy na poziomie 5,10 %
w stosunku rocznym. Pierwsza zmiana oprocentowania nastąpić miała po upływie
6 miesięcy od podpisania umowy. Każda następna zmiana następowała po upływie
6 miesięcy od poprzedniej zmiany. Powyższa zmiana nie stanowi zmiany umowy.
O zmianie oprocentowania (...) powiadomi kredytobiorcę pisemnie (§ 3 ust. 1-3). Zgodnie z § 3 ust. 4 umowy, (...) nalicza odsetki w okresach miesięcznych od kwoty aktualnego zadłużenia od dnia wypłaty (...) do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę zobowiązań z tytułu (...). Kredyt i odsetki miały być spłacane w równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych, przy czym pierwsza i ostatnia rata mogła być ratą wyrównującą (§ 4 ust. 2). Termin spłat oraz wysokość rata określał harmonogram spłat, który stanowił integralną część umowy (§ 4 ust. 6). Spłata (...) następowała przez obciążanie należną kwotą (...) i odsetek w terminach płatności, konta osobistego prowadzonego w banku (...) SA do wysokości wolnych środków na tym koncie, na podstawie pisemnej dyspozycji kredytobiorcy (§ 4 ust. 7 umowy). Jednocześnie kredytobiorca zobowiązany był do zapewnienia w terminach płatności środków na tym koncie na spłatę zobowiązań (§ 4 ust. 8).

(dowód: umowa k. 30-35, 153-158)

W dniu 6.02.2006 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy (...), w którym na wniosek kredytobiorcy (...) dokonał przewalutowania (...) z waluty polskiej na walutę wymienialną (...) według kursu kupna waluty tabeli kursów walut obowiązującej w (...) S.A. z dnia 06.02.2006r. Wskazano, że kwota (...) wynosi 36.502,38 CHF. Zmieniono także postanowienia dotyczące oprocentowania (...) – na oparte
o stawkę referencyjną 6M L. dla (...) a także postanowienia dotyczące hipoteki. W § 3 wskazano, że pozostałe warunki umowy, w zakresie nie uregulowanym
w aneksie, nie ulegają zmianie.

Ponadto aneksem nr (...) zmieniono nazwę umowy z „(...) w złotych” na „(...) w walutach wymienialnych” oraz dodano postanowienia dotyczące zabezpieczenia (...).

(dowód: aneks nr (...) k. 36-37, wniosek o przewalutowanie k. 159, aneks nr (...) k. 38)

Bezspornie kredyt został wypłacony transzami w łącznej wysokości 88 741,19 zł zaś w dniu 6.02.2006 r. kwota (...) w wysokości 88 208,00 zł została przewalutowana na 36 502,38 CHF. W wykonaniu umowy w okresie od 5.01.2006 r. do 24.09.2023 r. powodowie uiścili na rzecz banku kwotę 124 658,58 zł.

( bezsporne wyliczenia strony powodowej a nadto dowód: zaświadczenie k. 46, zestawienie k. 179)

Z wiarygodnych zeznań powodów (protokół rozprawy k. 423-424) wynika, że:



pierwotnie zawarta umowa dotyczyła (...) typowo złotowego,



celem zakupu nieruchomości były cele mieszkaniowe powodów – mieszkanie,
w którym mieszkają do dziś,



kredytowana nieruchomość nie była związana z działalnością gospodarczą,



powodowie zawarli aneks przewalutowujący umowę, gdyż pracownik banku zapewniał ich o korzyściach płynących z tego rozwiązania,



umowa (...) ani aneks nie były negocjowane,



kredyt został wypłacony w PLN i w tej walucie był (i jest) spłacany również po zawarciu aneksu.

Powodowie pismem z 12.03.2024 r. zareklamowali pozwanemu przedmiotową umowę (...) wskazując na jej nieważność spowodowaną zawarciem w niej klauzul abuzywnych jednocześnie wezwali do zwrotu wszystkich spłaconych rat. Pozwany odebrał wezwanie w dniu 18.03.2024 r. i nie uwzględnił reklamacji powodów

(dowód: reklamacja k. 39-45)

Sąd zważył, co następuje:

Fakty ustalono na podstawie spójnego, wiarygodnego materiału dowodowego: dokumentów złożonych przez obie strony (wzajemnie niekwestionowanych) oraz zeznań strony powodowej. Sąd pominął na podstawie (...) § 1 pkt 2 k.p.c. wniosek dowodowy stron dotyczący dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, uznając, że nie będzie on przydatny do rozstrzygnięcia, ponieważ rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia głównego żądania strony powodowej, jakim było ustalenie nieważności umowy, i żądania zapłaty sum bezspornych co do wysokości. Ponadto sumy wypłacone i spłacone wynikają z zaświadczeń i zestawień banku i nie jest konieczna dla ich ustalenia pomoc biegłego, zaś ustalenie kosztów, spreadu, wartości rynkowej udostępnionego kapitału jak i wartości spłat przy zastosowaniu kursu średniego NBP było bezprzedmiotowe wobec uznania przez Sąd, że umowa (...) jest po prostu nieważna.

Zawnioskowani i przesłuchani świadkowie – S. L. (k. 393-398) oraz E. N. (k. 400-404) zeznali, że nie pamiętają powodów ani okoliczności zawierania przez nich umowy bądź nie uczestniczyli w procesie jej zawierania. Zeznań tych świadków nie sposób było zatem uznać za potwierdzenie spornych tez wysuniętych w odpowiedzi na pozew z powodu upływu wielu lat od zawarcia umowy i odpowiedzi „nie pamiętam”, „nie mam wiedzy w tym zakresie”. Na podstawie tych zeznań niemożliwym okazało się dokonanie dokładniejszych ustaleń dotyczących treści ustnych informacji i pouczeń przekazywanych przy zawarciu umowy.

Sąd pominął na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 4 k.p.c. dowód z zeznań świadka A. Z.. Z uwagi na bezskuteczne próby doręczenia świadkowi wezwania pod wskazanym przez pozywanego adresem oraz z uwagi na brak wskazania innego adresu, pod którym możliwe byłoby skuteczne doręczenie wezwania, Sąd zdecydował się na pominięcie tego dowodu, gdyż dowód okazał się niemożliwy do przeprowadzenia. Jednocześnie wskazać należy, że Sąd nie prowadzi żadnych dochodzeń w przedmiocie ustalenia właściwego adresu świadka wnioskowanego przez stronę. Rozwiązanie przeciwne byłoby sprzeczne z regulacją ustawową dotyczącą formułowania wniosków dowodowych i stanowiłoby naruszenie zasady kontradyktoryjności.

Pozostałe dokumenty złożone przez pozwanego (dołączone do odpowiedzi na pozew), mimo że zostały potraktowane jako dowody, nie wniosły do sprawy istotnej treści i nie stały się podstawą ustaleń faktycznych, ponieważ nie dotyczą tej konkretnej umowy (...) i mogą być traktowane jedynie w kategoriach uzupełnienia stanowiska procesowego pozwanego.

Żądanie główne – ustalenia nieważności przedmiotowej umowy o kredyt
w brzmieniu nadanym aneksem dnia 06.02.2006 znajduje oparcie w art. 189 k.p.c., który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. Sąd podziela argumentację strony powodowej, że ma ona interes prawny w żądaniu nieważności umowy, ponieważ ewentualne podzielenie przez Sąd argumentacji
o nieważności umowy tylko na potrzeby rozstrzygnięcia o zapłatę wynikać będzie nie
z sentencji wyroku, lecz z uzasadnienia, a nie ma pewności, czy będzie to uznawane
w innych postępowaniach w kategorii powagi rzeczy osądzonej, a ponadto orzeczenie stwierdzające nieważność umowy może dawać podstawę również do stwierdzenia nieważności hipoteki ustanowionej na zabezpieczenie (...). Z tych przyczyn Sąd uznał, że powodom przysługuje omawiany interes prawny.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zawarta pierwotnie przez stronę powodową i poprzednika prawnego pozwanego umowa była umową o kredyt złotowy, która dopiero na mocy aneksu nr (...) została przekształcona w umowę o kredyt denominowany do (...). W ocenie Sądu aneks nr (...), na mocy którego dotychczasowa umowa „typowego” (...) złotowego została przewalutowania na (...), w istocie stanowi odnowienie (art. 506 § 1 k.c.) tego zobowiązania. Istotą umowy odnowienia jest właśnie to, że jej celem i skutkiem jest wygaśnięcie dotychczas istniejącego zobowiązania, w miejsce które powstaje nowe. Zmiany stosunku zobowiązaniowego dotyczące jedynie czasu, miejsca, lub sposobu spełnienia świadczenia oraz zmiany
w zabezpieczeniu, oprocentowaniu lub innych dodatkowych świadczeniach, jak również wystawienie nowego dokumentu, nie stanowią per se odnowienia. Za odnowienie nie można uznać zmniejszenia lub zwiększenia świadczeń wynikających
z tego samego zobowiązania i z tej samej podstawy prawnej, ponieważ nie powodują one umorzenia dawnego zobowiązania i zaciągnięcia nowego. Dotyczy to także odroczenia terminu płatności świadczenia pieniężnego lub rozłożenia go na raty. N. zobowiązania stanowi zazwyczaj tak daleko idąca zmiana istotnych postanowień umowy, że nadaje ona nowemu stosunkowi prawnemu inny charakter prawny i nie mogą już do niej mieć zastosowania przepisy określające dotychczasowy rodzaj umowy (postanowienie SN z 13.05.2024 r., I CSK 468/23, LEX nr 3714769, postanowienie SN z 12.12.2022 r., I CSK 2816/22, LEX nr 3556489).

W związku z powyższym wskazać należy, że do essentialia negotii umowy (...) - zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, należy między innymi oddanie przez (...) do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel. Sporna w niniejszej sprawie umowa (...) w kształcie nadanym aneksem nr (...) miała charakter umowy o kredyt denominowany, w którym kwota (...) jest wyrażona w walucie obcej. Bez wątpienia zatem doszło w ocenie Sądu do wzmiankowanej wyżej zmiany istotnych postanowień umowy, wszak pierwotnie zawarta umowa opiewała na kwotę (...) wyrażona w walucie polskiej. Zmiana to pociągnęła za sobą dalej idące zmiany ingerujące treść pierwotnego zobowiązania, chociażby takie jak zmianę stawki oprocentowania - właściwą dla waluty obcej (L.) a także zmianę waluty (...) (...) - z PLN na (...).

Zgodnie z art. 506 § 1 k.c. - umową zawartą pomiędzy wierzycielem
i dłużnikiem, w której dłużnik w celu umorzenia zobowiązania zobowiązuje się spełnić inne świadczenie (nowa istotna treść) albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej (nowa podstawa prawna). Zawarcie tej umowy wymaga więc wyrażenia przez strony zgodnego zamiaru umorzenia dotychczasowego zobowiązania i ustanowienia nowego zobowiązania (animus novandi). (zob. Wyrok SA w (...)
z 24.03.2022 r., V ACa 599/21, LEX nr 3577247.). W ocenie Sądu zamysłem i wolą stron zawierających Aneks nr było umorzenie dotychczasowego zobowiązania wyrażonego w PLN i zastąpienie go nowym - wyrażonym w (...) ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym również - w początkowym okresie kredytobrania - pozytywnymi pod względem wysokości raty, co przecież było główną przyczyną do jego zawarcia. Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela zauważalny w orzecznictwie pogląd, iż nie można uznać za odnowienie zmniejszenia lub zwiększenia świadczeń wynikających z tego samego zobowiązania i z tej samej podstawy prawnej, ponieważ nie powodują one umorzenia dawnego zobowiązania i zaciągnięcia nowego, natomiast nowację zobowiązania stanowi zazwyczaj zmiana istotnych postanowień umowy tak daleko idąca, że nowa konstrukcja ma inny charakter i nie mogą już do niej mieć zastosowania przepisy wyznaczające dotychczasowy rodzaj umowy. (tak: wyrok SN
z 25.09.2020 r., V CSK 586/18, LEX nr 3061255.). W niniejszej sprawie pierwotny dług kredytobiorcy - wyrażony w walucie polskiej - został niejako umorzony i zastąpiony innym - wyrażonym w walucie szwajcarskiej. Różnice pomiędzy kredytem typowo złotowym a kredytem denominowanym w walucie obcej były w ostatnich latach przedmiotem rozważań wielu spraw w sądach powszechnych oraz w Sądzie Najwyższym, że zbyteczne jest powielanie ich w sprawie niniejszej. Dość jedynie wskazać, że ich konstrukcja jest na tyle różna, że zmiana „typu” (...) powoduje na tyle daleko idąca ingerencję w istotne postanowienia takiej umowy, że nie można
w ocenie Sądu mówić o modyfikacji dotychczasowego zobowiązania a o powstaniu nowego, które „pochłonęło” zobowiązanie zmieniane porozumieniem stron. Wskazać
w tym miejscu należy na słuszne stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku
z 17.11.2021 r., II ( (...) 183/21, LEX nr 3314722), że zamiar dokonania nowacji musi wynikać z oświadczeń woli stron, przy czym nie jest niezbędnym warunkiem wskazanie wprost przez strony, że dokonują tego w celu umorzenia poprzedniego zobowiązania, jeżeli zmiany co do treści stosunku prawnego łączącego strony jednoznacznie wskazują na taki właśnie cel stron umowy. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż zamiarem stron było odnowienie łączącego je stosunku prawnego na nowych zasadach, opierających się o walutę obcą, która wcześniej nie występowała w umowie. Powodowie zawierając aneks nr (...) de facto zaciągnęli nowe zobowiązanie - kredyt denominowany w walucie (...). Bez znaczenia pozostaje przy tym postanowienie zawarte w § 3 aneksu, iż pozostałe warunki umowy (...) w zakresie nieuregulowanym w aneksie nie ulegają zmianie. Umowa i regulamin (k. 243 i nast.) zostały skonstruowane przez pozwany (...) w ten sposób, że odnoszą się jednocześnie zarówno do klasycznych kredytów złotowych jak i tych powiązanych
z walutą obcą. Zatem pozostawienie w mocy „pozostałych warunków” – które przy pierwotnej umowie w ogóle nie obowiązywały kredytobiorców – nie może niwelować poczynionych wyżej rozważań. Pozostawienie w mocy „pozostałych warunków” stanowi bardziej wyraz przezorności banku i posługiwania się jednym wzorcem umownym przeznaczonym dla wszystkich kredytobiorców – zarówno złotówkowych jak i „frankowych”, niż indywidualizację umów, która później okazała się pozorna. Z tych względów Sąd w dalszej części rozważań odnosił się będzie do umowy w kształcie nadanym jej aneksem nr (...), posługując się tym samym określeniem „umowa”.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, przez umowę (...) (...) zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego (...) wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego (...). Do essentialia negotii umowy (...) należą: oddanie przez (...) do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie ściśle określonej kwoty środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel
i zobowiązanie kredytobiorcy do korzystania z oddanych do dyspozycji środków pieniężnych na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego (...) wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego (...). Umowa (...) stanowi zatem odrębny typ umowy nazwanej. Jest to umowa konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, odpłatna. Różni się od pożyczki pieniężnej, której istota sprowadza się do przeniesienia środków pieniężnych na własność (przy kredycie środki są oddane do dyspozycji kredytobiorcy), braku konieczności określenia celu pożyczki (przy kredycie taki cel jest obowiązkowy), wreszcie udzielanie kredytów i pożyczek pieniężnych to odrębne czynności bankowe.

Kredyt spłacany był w złotych poprzez ściągnięcie z konta bankowego równowartości w złotych polskich oznaczonej w harmonogramie spłat kwoty franków szwajcarskich. Również w tej walucie kredyt został wypłacony. Zatem w omawianej sprawie strony zawarły umowę, mocą której (...) przekazał do dyspozycji powodów kwotę złotych polskich stanowiących równowartość określonych w umowie franków szwajcarskich.

Tak skonstruowany rodzaj (...) denominowanego nie stanowi umowy (...) – jest to umowa nieważna na podstawie art. 58 § 1 k.c. w całości, zawiera bowiem liczne odstępstwa od definicji legalnej zawartej w prawie bankowym. Do wskazanych essentialia negotii umowy (...) bankowego należy bowiem określenie kwoty (...) i waluty (...), o kreślenie oprocentowania i zasad jego zmiany, cel (...) i wysokość prowizji. Zobowiązanie kredytobiorcy polega na spłacie wykorzystanej części (...) z odsetkami i zapłaty umówionej prowizji. W omawianej sprawie wartość (...) wyrażona została we franku szwajcarskim, natomiast wypłata (...) i ustalenie wysokości raty odnosiły się do złotych polskich.

Powyższe nie oznacza zanegowania ważności ogółu kredytów denominowanych. W tym konkretnym przypadku chodzi o to, że włączona została do umowy klauzula przeliczeniowa, która powoduje, że wysokość zobowiązania wyrażonego w walucie polskiej jest modyfikowana innym miernikiem wartości. Włączenie do umowy takiej klauzuli wprowadza szereg problemów związanych
z przełamaniem zasady nominalizmu, zasady określoności świadczenia, obarczeniem kredytobiorcy nieograniczonym ryzykiem kursowym, a także możliwości naruszenia przepisów o odsetkach maksymalnych ( J. C., Walutowe klauzule waloryzacyjne w umowach kredytów hipotecznych. Analiza Problemu., Palestra (...) ).

Można by formułować tezę, że mechanizm przeliczenia kwoty do spłaty został uzgodniony przez strony i że dokonując spłaty raty kredytowej konsument może dowiedzieć się, jaki jest w danym dniu kurs waluty (kupna lub sprzedaży – zależnie od sytuacji), a przez to następuje dopełnienie procesu uzgodnienia. Jednak teza taka nie da się obronić. Kredyt hipoteczny został przewalutowany w dniu wskazanym przez (...), dlatego moment przewalutowania (...) nie należał do pełnej swobody kredytobiorcy. Co innego po stronie banku – to on jednostronnie narzuca kurs zarówno dla chwili pobrania (...), jak i dla chwili spłaty. Trudno posądzać (...) o to, by
w skali jednego kredytobiorcy dopuszczał się manipulacji kursami walut, ale nie zmienia to faktu, że pozostaje jedynym podmiotem kształtującym po zawarciu umowy istotne jej elementy, jakimi są: wysokość (...) wypłaconego kredytobiorcy (tu wysokość przewalutowania na (...)) i wysokość raty. Można jednak wyobrazić sobie
z łatwością sytuację, w której – stojąc w obliczu niekorzystnego obrotu sprawy względem większej rzeszy kredytobiorców – (...) mógłby sztucznie zawyżać własny kurs sprzedaży dla podwyższenia wysokości rat kredytowych. Taki jednostronny wpływ banku jest sprzeczny nie tylko z opisaną wyżej definicją (...), ale i z granicami swobody umów wyznaczonymi przez art. 353 ^{( 1 )}k.c. Teza odnosząca się do kwestii ważności (...) denominowanego – że dla zachowania tej ważności musi występować tożsamość między kwotą i walutą (...), kwotą środków pieniężnych oddanych do dyspozycji kredytobiorcy oraz kwotą, jaką kredytobiorca zobowiązany jest zwrócić bankowi z odsetkami, wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego
w B. z 9 września 2019 r. (...)). Ustawa „antyspreadowa”
(z 29.07.2011 r.) nie wprowadziła żadnych zapisów, które miałyby wpływ na ocenę ważności spornej umowy.

Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że umowa dotknięta jest tzw. „pierwotną nieważnością”.

Niezależnie od tego, dotknięta jest również tzw. „nieważnością wtórną”, wynikającą z zawarcia w niej postanowień niedozwolonych, których eliminacja nie pozwalają na dalsze utrzymanie umowy.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki
w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2 - Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3 - nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4 - ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Klauzulą niedozwoloną jest postanowienie umowy zawartej
z konsumentem (lub wzorca umownego), które spełnia (łącznie) wszystkie przesłanki określone w przepisie art. 385 ¹ k.c.: 1) nie jest postanowieniem uzgodnionym indywidualnie; 2) nie jest postanowieniem w określającym główne świadczenia stron;
3) kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Nie budzi wątpliwości, że zawierając umowę, strona powodowa występowała jako konsument.

Zgodnie z powołaną wyżej definicją umowy (...) zawartą w art. 69 prawa bankowego , do elementów przedmiotowo istotnych tego typu umowy należy obowiązek zwrotu kwoty (...) wraz z umówionymi odsetkami i zapłaty prowizji. Wypłata (...)
w złotych i zawarcie w umowie klauzuli denominacyjnej powodowały niemożliwość określenia świadczenia zarówno co do wysokości (...), jak i rat spłacanego (...)
z uwagi na możliwość jednostronnego ustalania kursu waluty przez (...). W ocenie Sądu, klauzule te są niedozwolonymi klauzulami umownymi, bowiem kształtują prawa
i obowiązki konsumenta - kredytobiorcy - w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jej interesy. Jako sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia oraz obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. Również o rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w przypadku nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy. (...) przyznał sobie prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat (...). Jednocześnie prawo banku do ustalania kursu waluty w świetle zawartej przez strony umowy nie doznawało żadnych ograniczeń. Skoro (...) mógł wybrać dowolne i niepoddające się weryfikacji kryteria ustalania kursów kupna i sprzedaży walut obcych, stanowiących narzędzie indeksacji (...) i rat jego spłaty, wpływając na wysokość własnych korzyści finansowych
i generując dla kredytobiorcy dodatkowe i nieprzewidywalne co do wysokości koszty (...), klauzule te rażąco naruszają zasadę równowagi kontraktowej stron na niekorzyść konsumenta, a także dobre obyczaje, które nakazują, by ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem i wykonywaniem umowy, o ile nie wynikają
z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia, a sposób ich generowania poddawał się weryfikacji.

Umowa nie była kredytem walutowym, lecz złotowym denominowanym w (...). Kwota (...) już udzielonego (...) została ostatecznie określona w walucie szwajcarskiej. W ocenie Sądu niedozwolony charakter mają zapis kształtujące cały mechanizm denominacji, a nie tylko kursów walutowych, a to wywołuje skutek
w postaci tzw. wtórnej nieważności umowy.

A. dotyczy w niniejszej sprawie dotyczy wszystkich postanowień kształtujących mechanizm denominacji, co więcej – skoro odpada zawarte w tym mechanizmie odwołanie do waluty obcej – można ustalić, że abuzywność dotyczy konsekwentnie wszystkich zapisów umowy wspominających o (...). Postanowienia te dotyczą świadczeń głównych umowy (regulowały, na jakich zasadach i jakie powodowie mają spłacać raty), ale w tym zakresie były postanowieniami niejednoznacznymi, a więc zdatnymi do uznania ich za abuzywne.

Jednocześnie na podstawie przeprowadzonych dowodów w postaci załączników do pozwu i odpowiedzi na pozew, a także zeznań powodów, Sąd ustala, że warunki umowy w ogóle nie były uzgodnione indywidualnie. Na podstawie dowodów nie można uznać także, by strona powodowa została należycie poinformowana
o ryzyku kursowym. Okoliczności tej nie zmienia podpisane przy składaniu wniosku
o kredyt oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem płynącym z tego typu umów. Nie można uznać, że strona powodowa została wystarczająco przestrzeżona o tym, że kurs waluty może wzrosnąć w stopniu niekontrolowanym, co – jak powszechnie wiadomo – w późniejszych latach nastąpiło. Nie można uznać, aby jakikolwiek dowód w tej sprawie wskazywał na to, by strona powodowa miała realny wpływ negocjacyjny na jakiekolwiek postanowienie umowne. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem przeliczania zobowiązań wynikających z umowy (...) bankowego utrwalony jest już pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (por. np. uzasadnienie wyroku SN w sprawie
V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo). Wysokość (...) wyrażonego
w walucie obcej do wypłaty w walucie polskiej, a następnie wysokość, w jakiej spłaty
w walucie polskiej, będą zaliczane na spłatę (...) wyrażonego w walucie obcej, zależą bowiem wyłącznie od jednej ze stron umowy.

Oceny tej nie zmienia ewentualna stabilność sposobu ustalenia marży ani konieczność stosowania przez (...) rozmaitych zabezpieczeń, ani też sposób, w jaki (...) pozyskuje środki na kredyty, czy też sposób wykazywania ich w sprawozdaniach finansowych lub – najogólniej rzecz ujmując – sposób księgowania. Powtórzyć trzeba, że w przypadku umowy, której przedmiotem jest udzielenie (...) w walucie polskiej, kurs waluty obcej jest stosowany jedynie w celu waloryzacji zobowiązania, a między kredytobiorcą a bankiem nie dochodzi w istocie do żadnych rozliczeń walutowych
i powstania związanych z tym kosztów. Wszelkie zatem koszty, jakie (...) ponosi
w związku z udzieleniem (...), winny być mu rekompensowane w ramach wynagrodzenia, jakim jest oprocentowanie (...), a nie ukrywane w formie spreadu, na którego wysokość kredytobiorca nie ma żadnego wpływu.

Zakresem abuzywności objęta jest nie tylko kwestia ustalania kursów waluty banku, lecz denominacja jako mechanizm w ogóle.

Żądań opartych na nieważności umowy nie można traktować w kategoriach nadużycia praw podmiotowych. To pozwany (...) nadużył wobec powódki swej pozycji dominującej, a powództwo w tej sytuacji stanowiło dla powódki jedyny środek ochrony jej praw.

Podsumowując, wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy ((...)) nie zostały uzgodnione indywidualnie ze stroną powodową
i kształtowały jej zobowiązania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ^{( 1 )}k.c., a w związku z tym nie wiążą powódki. Wyeliminowanie wskazanych zapisów przy zachowaniu postanowień dotyczących określenia kwoty (...) w (...) oznaczałoby, że kwota (...) powinna zostać przeliczona na PLN, a strona powodowa w terminach płatności kolejnych rat powinna je spłacać w PLN, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty. Zgodzić się należy z poglądem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z 21 lutego 2013 r. (w sprawie sygn. akt I CSK 408/12, OSNC 2013/11/127), iż eliminacja ze stosunku prawnego postanowień uznanych za abuzywne nie prowadzi do zniweczenia całego stosunku prawnego, nawet gdyby z okoliczności sprawy wynikało, że bez tych postanowień umowa nie zostałaby zawarta. Jednak powołać się to należy na fakt związania wszystkich sądów Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy (...) dokonaną przez (...) w wyroku z 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18. (...) podtrzymał mianowicie pogląd, że:

a)  w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy (którą implementowały do polskiego porządku prawnego przepisy art. 385 ¹ i nast. k.c.), skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje,

b)  w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym albo przepisem, który można by zastosować za zgodą stron, o ile brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi (pkt 48, 58 i nast. wyroku (...)),

c)  nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego, gdyż spowodowałoby to twórczą interwencję, mogącą wpłynąć na równowagę interesów zamierzoną przez strony, powodując nadmierne ograniczenie swobody zawierania umów (dotyczy m.in. art. 56 k.c., art. 65 k.c. i art. 354 k.c. - por.
w szczególności pkt 57-62 wyroku (...)),

d)  w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy, nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać (por. w szczególności pkt 41-45 wyroku (...)),

e)  nawet jeżeli skutkiem wyeliminowania niedozwolonych postanowień miałoby być unieważnienie umowy i potencjalnie niekorzystne dla konsumenta następstwa, decyzja co do tego, czy niedozwolone postanowienia mają obowiązywać, czy też nie, zależy od konsumenta, który przed podjęciem ostatecznej decyzji winien być poinformowany o takich skutkach (por. w szczególności pkt 66-68 wyroku (...)).

Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalały na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy (...) Polski.

Nie ma przy tym możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Pozbawiona w ten sposób klauzul abuzywnych umowa wymagałaby od Sądu ustalenia przez Sąd zarówno wysokości udzielonego (...), jak tez „kwoty do wypłaty” po przeliczeniu salda (...) wyrażonego w walucie obcej na złote polskie. Jednocześnie, Sąd musiałby ingerować w umowę w sposób umożliwiający wprowadzenie poprawnego mechanizmu waloryzacji, wysokości rat,
w jakich kredyt powinien być spłacany oraz wynagrodzenia banku za jego udzielenie. Eliminacja abuzywnych postanowień nie ograniczyłaby się do „kosmetycznego” zabiegu, lecz ingerowała w umowę jako taką, zmieniając całkowicie jej kształt oraz samą istotę (...) denominowanego. W konsekwencji nie da się ustalić kwoty (...) w walucie wykonania zobowiązania, a brak jednoznacznego określenia kwoty (...) (czy to w postaci ściśle określonej kwoty, czy to przez ścisłe i jednoznaczne określenie parametrów do jej ustalenia – np. kursu wymiany) oznacza brak jednego
z przedmiotowo istotnych elementów umowy (...) wskazanych w art. 69 pr. (...). Brak jednego z takich elementów oznacza, że umowa jest niezgodna z art. 69 pr. (...). i tym samym sprzeczna z prawem i z tego względu nieważna (art. 58 k.c.). Przywołując w tym miejscu ponownie wyrok (...), w przypadku ustalenia, że wyeliminowanie postanowień niedozwolonych powoduje zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (a do takiej zmiany doszłoby wskutek zastosowania przepisu dyspozytywnego), nie ma przeszkód, aby przyjąć, zgodnie z prawem krajowym, że umowa taka nie może dalej obowiązywać. Jednocześnie, powódka (kredytobiorca - konsument) bez wątpienia domagała się stwierdzenia nieważności umowy świadomi potencjalnych skutków związanych z rozliczeniami na jej tle, co jasno wynika z oświadczeń zawartych w protokole rozprawy.

Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy (...) indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie (...) indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy (...), która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, (...) wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty (...), a kredytobiorca dokonywał spłat (...), powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach.

Jednocześnie, mając na uwadze rozważania poczynione we wstępie, wskazać trzeba, że zmiana umowy dokonana aneksem nr (...) spowodowała tak daleko idące zmiany istotnych postanowień umowy, że de facto strony łączyło zupełnie nowe zobowiązanie - kredyt denominowany w walucie (...) bez możliwości „powrotu” do zobowiązania pierwotnego.

Konsekwencją powyższego jest ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. nieważności zawartej między powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego umowy nr (...) z dnia 29 grudnia 2005 r. w brzmieniu nadanym Aneksem nr (...) z dnia 6 lutego 2006 r. a także przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu
o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Wysokość sumy świadczenia strony powodowej była bezsporna – wynikała z zaświadczenia i zestawienia pochodzącego od banku. Zasądzono ją z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu uznając to za uzasadnione z uwagi na datę wniesienia pozwu zawierającego skonkretyzowane wezwanie do zapłaty (w szczególności wobec wcześniejszego zareklamowania umowy pozwanemu) - typowa wierzytelność bezterminowa, której wymagalność zależy od daty wezwania do zwrotu świadczenia, za które w sprawie niniejszej Sąd potraktował wniesienie pozwu.

Nie doszło przy tym do przedawnienia. Zgodnie z art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r., termin przedawnienia roszczeń powoda (niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej) o zwrot nadpłaty świadczenia spełnionego ratalnie (niemającego charakteru świadczenia okresowego, jakim byłby np. czynsz najmu), wynosił 10 lat. Świadczenie nienależne ma charakter bezterminowy, a bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili określonej w art. 120 § 1 k.c. zdanie drugie, czyli od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (wyrok Sądu Apelacyjnego
w B. z 18.08.2017 r., I ACa 122/17). W przypadku dochodzenia nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie konstrukcji świadczenia nienależnego okres przedawnienia wynosił 10 lat zgodnie z art. 118 k.c. W związku
z wejściem w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustawach (Dz.U.2018.1104 z dnia 8 czerwca 2018 r.) termin przedawnienia wynosi 6 lat. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy, jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie
z wyrokami (...) z 22.04.2021 r. (C-485/19) i z 10.06.2021 r. (C-6-9/19) oraz
w połączonych sprawach od C-776/19 do C-782/19, przepisy dyrektywy (...)
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wprawdzie sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń konsumenckich, mających na celu stwierdzenie, że dane postanowienia umowne mają charakter nieuczciwy (np. roszczeń o ustalenie bezskuteczności postanowień, nieważności umowy lub nieistnienia stosunku prawnego zawierającego postanowienia niedozwolone), jednak nie stoją na przeszkodzie przedawnieniu roszczeń restytucyjnych będących następstwem takiego stwierdzenia, tj. np. roszczeń o zwrot świadczeń spełnionych
w wykonaniu postanowień nieuczciwych. Ze wspomnianych wyroków wynika nadto, że bieg terminu przedawnienia takich roszczeń restytucyjnych nie może się rozpocząć lub skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taką mógł - obiektywnie rzecz biorąc – powziąć. Wobec treści uchwały (7 sędziów) Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) należy przyjąć, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność,
o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Z perspektywy czasu należy uznać, że tylko przyczynkiem do dyskusji na temat ważności umów „frankowych” oraz skuteczności ich postanowień, była data wejścia w życie ustawy antyspreadowej, tj. 26.08.2011 r. Dopiero rok 2019 należy potraktować za datę, przed którą nie mógł rozpocząć się termin przedawnienia konsumenckich roszczeń wywodzonych w umów „frankowych” – przyniósł on orzecznictwo (...) (orzeczenie C-260/18 z 3 października 2019 r.
w sprawie D.), a za nim Sądu Najwyższego, korzystne dla kredytobiorców, stanowiące odtąd podstawę masowego zjawiska polegającego na kwestionowaniu kredytów frankowych. Do dnia wniesienia pozwu nie upłynął od tej daty okres 10-letni, stąd roszczenia pieniężne pozwu są w całości nieprzedawnione.

Nie zachodzi żadna przesłanka negatywna żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Strona powodowa nie wiedziała, że świadczy bez podstawy prawnej. Fakt, że wytoczyła powództwo, świadczy tylko o tym, że liczy na uwzględnienie jej roszczeń, a nie ma pewności co do słuszności swego stanowiska. Orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego jest w poruszonych tu kwestiach niejednolite. Strona powodowa świadczyła ponadto w przymusowej sytuacji – zaniechanie świadczenia wiązałoby się z oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy przez (...), z wszystkimi negatywnymi tego dla strony powodowej konsekwencjami.

Strona powodowa wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Na jej koszty procesu składają się: opłata od pozwu (1000 zł), opłata za pełnomocnictwo (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej (5400 zł) – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu. Łącznie daje to 6417 zł.

sędzia Rafał Kubicki